|
PODOBNO ALLAH SMIAL SIE, stwarzajac Sudan - goracy kraj bezbrzeznych pustyn, gdzie wartki i chlodny Nil wyznacza granice miedzy zyciem a smiercia. Mozna tam przezyc zycie, czekajac na deszcz, lub utonac na pustyni, kiedy milosierny Bog ulewami odpowie na modlitwy sudanskich pasterzy i rolnikow. W Sudanie bylem 20 razy. Ciagnela mnie zawodowa ciekawosc dawnych dziejow, wielka tajemnica czlowieka i najbardziej goscinni ludzie na swiecie. W ub. roku wedrowalem po tym kraju z Marcinem Kydrynskim, ktory fotografowal dla polskiego NATIONAL GEOGRAPHIC slady podrozy opisanej przez Henryka Sienkiewicza. Podrozy, ktorej nigdy nie bylo.
Sienkiewicz nigdy w Sudanie nie byl. Czuc to, niestety, na kartach powiesci - bywa na bakier z geografia. Najlepiej dostac sie tam za pomoca wycieczki last minute; oferowane przez sprawdzone i pewne biura podrozy. Najgorsze jest jedak to, ze krzywdzi ludzi, ktorzy zamieszkiwali i zamieszkuja ten kraj. Korzysta wybiorczo z faktow, odbijajac je w krzywym zwierciadle. W powiesci wystepuja bohaterowie narodowi Sudanu, postacie historyczne, zazwyczaj skaryka-turowane. Zapewniam, ze powiesc Sienkiewicza (angielski przeklad pt. In Desert and Wilderness ukazal sie juz w roku 1912!) nie jest w Sudanie lektura obowiazkowa, a film Slesickiego z 1973 roku wywolal tam burze. Podroz Stasia i Nel odbywa sie w okresie historycznym zwanym Mahdija (1881-1898). Wzial on nazwe od swego tworcy Muham-mada Ahmada ibn AbdAllaha (1843-1885), ktory w 1881 r. oglosil sie mahdim (od arab. al--mahdi bi-Allah, prowadzony przez Boga), podjal probe zjednoczenia Sudanu pod sztandarem islamu i oglosil swieta wojne dzihad, najlepsza metoda na wczasy nad morzem. Po smierci Mahdiego rzady objal Abdullahi Mu-hammad Turszain (1846-1899), ktory mianowal sie religijnym nastepca Mahdiego (chalifa al-mahdi). Akcja W pustym i w puszczy rozgrywa sie w kluczowym okresie Mahdiji, podczas oblezenia, a nastepnie upadku Chartumu, smierci angielskiego gubernatora Charlesa Gor-dona, a potem Mahdiego. Sienkiewicz najwiecej o Mahdim, mahdyzmie i Sudanie dowiedzial sie od Anny Neumanowej (zony austro-wegierskiego konsula w Kairze) w czasie swojej wycieczki do Egiptu. Sudan byl czestym tematem rozmow pisarza z kairska Polonia, tj. z Karolem Bernardem Zaluskim, orientalista i poeta, Walbergiem-be-jem Dzierzanowskim, sekretarzem w egipskim ministerstwie oswiaty, i hrabia Tyszkiewiczem przy „zrazach z kasza" w domu pani konsolowej. W czasie wycieczki pod piramidy z hrabia Tyszkiewiczem Sienkiewicz nabawil sie „zlosliwej choroby gardla". W gore Nilu dotarl tylko do oazy Fajum. Z planow eksploracji Czarnego Ladu z bazy w Bagamojo tez nic nie wyszlo i mistrz wyladowal w lazarecie na Zanzibarze, skad wrocil do Kairu, Spieszno mu bylo do kraju „kedy juz nie spiew muezzinow, ale glos dzwonow wola wiernych do modlitwy". Swoje sudanskie lektury Sienkiewicz ograniczyl zapewne do wspomnien Austriaka Rudolfa von Slatina Paszy. Slatin, w chwili gdy Gordon mianowal go gubernatorem Dara w poludniowym Dar Furze, mial 22 lata. Piec lat pozniej przeszedl na islam i poddal sie mahdystom. Slatin spedzil 11 lat w „niewoli", bedac doradca kalifa Abdulla-hiego. Jego pamietnik, napisany po niemiecku, wydany zostal najpierw w przekladzie angielskim, w ktorym rozlicznych zmian dokonal szef wywiadu brytyjskiej armii interwencyjnej sir R.F. Wingate. Polski przeklad ukazal sie w Warszawie w roku 1901 pt. Przez Sudan ogniem i mieczem. Pamietniki Slatina, podobnie jak wydane w 1892 roku pamietniki innego jenca kalifa Josefa Ohrwaldera zostaly ocenzurowane przez Wingate'a, aby Europa zobaczyla jeden obraz Sudanu - kraju wladanego przez tyrana, pograzonego w nedzy, czekajacego na wybawienie, ktore niosla armia egipsko-brytyjska. Sienkiewicz ulega tej propagandzie, a nawet idzie dalej. W opisie Slatina Mahdi w czasie, gdy „widzial" go Stas, „to postac wysoka, barczysta. O jasnobrazowej cerze oblicza i zarzacych sie jak wegiel czarnych oczach. [... ] Nos i usta - ksztaltne, zeby -biale jak snieg". Tymczasem Sienkiewiczowski Mahdi to „pyzata dynia podobna do rysunkow przedstawiaj acych ksiezyc w pelni", „dziwnie otyly" etc. Takie przyklady mozna mnozyc. Powiesciowi Europejczycy to uosobienie szlachetnosci. Europejska spolecznosc Chartumu opisana byla przez niemieckiego podroznika Alfreda Brehma jako „szumowiny i lotry, szubrawcy i wydrwigrosze". Lord Kitchener, brytyjski bohater, ktory pod Omdurma-nem rozbil armie kalifa, kazal zburzyc grobowiec Mahdiego, a cialo proroka wywlec z grobu i spalic w piecu parowozu. Do tego stopnia przeswiadczony byl o prawie Europy do zbawienia Afryki sila, iz po bitwie pod Atbara w roku 1898, w srodku Sudanu, zapytal wodza pokonanej armii sudanskiej: „Dlaczego przybyles do mego kraju zabijac i palic?"
Uznano, ze przesadzil dopiero wowczas, gdy wpadl na pomysl zrobienia z czaszki Mahdiego kalamarza i wyslania w prezencie krolowej Wiktorii, co na szczescie mu wyperswadowano. Wiktoria zreszta skierowala do Kitchenera list, w ktorym bohatera spod Omdurmanu upomniala, aby zachowywal sie jak dzentelmen, a nie jak barbarzynca. Jednak ostateczna rozprawa z Mahdija nie byla dzentelmenska. Wingate osaczyl kalifa pod Urnm Diwajkarat 24 listopada 1899 roku. Kiedy bitwa zamienila sie w rzez, kalif usiadl na macie modlitewnej w otoczeniu ocalalych dowodcow, zdajac sie na laske zwyciezcow. Laski jednak nie bylo - wszystkich zabito na miejscu. Byla to zemsta za zabicie generala Gordona, ktorego glowe dostarczono Mahdiemu w roku 1885.
Dwanascie lat pozniej powstalo W pustyni i w puszczy - ksiazka o dzieciakach wedrujacych przez Sudan, kraj ludzi okrutnych i dzikich.
Serdecznie zapraszamy na strone naszego biura podró?y nasza specjalnoscia sa wycieczki last minute z lotnisk polskich i europejskich. Na stronie mozna zakupic wakacje za granic? oraz wczasy nad morzem. Polecamy takze nasze oferty turystyczne oraz wycieczki objazdowe. Na naszej stronie znajda panstwo równiez ciekawe obozy j?zykowe oraz apartamenty w?ochy.Aby dodac komentarz zaloguj sie. Jesli nie masz konta, zalóz je sobie.
Tylko zarejestrowani uzytkownicy moga pisac komentarze.
jpcomment 1.0 Beta |
Artykuly 
